Dwór w Strzmielach to jeden z ciekawszych przykładów architektury rezydencjonalnej na Pomorzu Zachodnim. Jego historia sięga XVI wieku, a miejsce to było świadkiem wielu ważnych wydarzeń. Dziś obiekt, choć dostępny tylko z zewnątrz, wciąż kryje w sobie bogatą przeszłość.
Dzieje miejscowości i rodu Borków
Strzmiele, dawniej Stramehl, były siedzibą rodu Borków – jednego z najstarszych i najpotężniejszych rodów rycerskich na Pomorzu, mających słowiańskie korzenie. Już w 1255 roku kasztelan kołobrzeski Bork osiadł na tych ziemiach. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1288 roku, kiedy to nosiła nazwę Wolfsberg (Wilcza Góra). Samo słowo „Bork” w miejscowym dialekcie oznaczało wilka, co znalazło odzwierciedlenie w herbie rodu – dwa biegnące wilki.
W XIII wieku w Strzmielach wzniesiono zamek warowny, położony w zakolu strumienia. Warownia składała się z zamku wysokiego i niskiego, a w pobliżu rozwinęła się osada, która w 1348 roku otrzymała prawa miejskie. Zamek został zniszczony w 1338 roku z rozkazu księcia Barnima III, a w 1393 roku spalili go Krzyżacy w odwecie za porwanie księcia Wilhelma z Geldrii przez Maćka Borka.
Nowa rezydencja i jej architektura
Stara warownia została opuszczona na przełomie XVI i XVII wieku. Nowy dwór wzniesiono w pierwszej ćwierci XVII wieku na sztucznie usypanym wzgórzu, w pobliżu kościoła. Budynek był wielokrotnie modernizowany, a swoją obecną formę zawdzięcza głównie przebudowie z XVIII wieku. Powstał wówczas wysoko podpiwniczony budynek z piętrowym ryzalitem wejściowym, nakryty dachem mansardowym z naczółkami.
Dwór założono na rzucie prostokąta z ryzalitami na osi. Elewacje są skromne, z boniowanymi lizenami i prostymi opaskami okiennymi. Całość otacza ceglany mur, a wokół zachowały się pozostałości fosy. W skład zespołu wchodzą także dwa późnobarokowe pawilony gościnne, tzw. Kavaliershausy.
Wnętrza i ich historia
Wnętrza dworu są dwutraktowe, z sienią na osi. Na szczególną uwagę zasługują piwnice nakryte sklepieniami krzyżowymi i kolebkowymi, wspartymi na słupach. W murze zachowała się nawet szesnastowieczna strzelnica. Niestety, po 1945 roku majątek upaństwowiono, a dwór popadał w ruinę. Dopiero w 1987 roku przejęło go Archiwum Państwowe i rozpoczęło remont, który jednak nie obył się bez kontrowersji – zlikwidowano m.in. klasycystyczny ganek i oryginalne schody.
Dziś dwór w Strzmielach jest cennym zabytkiem, choć dostępnym tylko z zewnątrz. Jego historia, związana z rodem Borków i ważnymi wydarzeniami regionalnymi, czyni go miejscem wartym uwagi.
Źródło: Łobez i okolice
Fot. facebook.com
